• Trang chủ
  • BỆNH CÒI XƯƠNG DO THIẾU VITAMIN D Ở TRẺ : DẤU HIỆU VÀ CHẨN ĐOÁN

BỆNH CÒI XƯƠNG DO THIẾU VITAMIN D Ở TRẺ : DẤU HIỆU VÀ CHẨN ĐOÁN

Còi xương do thiếu vitamin D hay rối loạn chuyển hoá vitamin D dẫn đến xương mềm và dễ gãy. Bệnh còi xương do thiếu vitamin D gọi là còi xương dinh dưỡng là bệnh phổ biến ở trẻ em dưới 3 tuổi, đặc biệt là các trẻ từ 3 tháng đến 18 tháng, vì đây là lứa tuổi mà hệ xương đang phát triển mạnh, ảnh hưởng xấu đến sự phát triển thể lực và sức khoẻ của trẻ. Vì vậy việc phòng chống bệnh còi xương là một vấn đề ưu tiên của sức khoẻ cộng đồng.


Còi xương do thiếu vitamin D hay rối loạn chuyển hoá vitamin D dẫn đến xương mềm và dễ gãy. Bệnh còi xương do thiếu vitamin D gọi là còi xương dinh dưỡng là bệnh phổ biến ở trẻ em dưới 3 tuổi, đặc biệt là các trẻ từ 3 tháng đến 18 tháng, vì đây là lứa tuổi mà hệ xương đang phát triển mạnh, ảnh hưởng xấu đến sự phát triển thể lực và sức khoẻ của trẻ. Vì vậy việc phòng chống bệnh còi xương là một vấn đề ưu tiên của sức khoẻ cộng đồng.

coi-xuong-do-thieu-vitamin-d.jpg

CÒI XƯƠNG LÀ GÌ

- Còi xương là một hội chứng gây ra bởi sự khoáng hóa kém đĩa sụn tăng trưởng.

- Còi xương có thể do nhiều nguyên nhân khác nhau: bệnh di truyền, sanh non, do dinh dưỡng (thiếu cung cấp canci, vitamin D), thiếu Phosphore (do thiếu cung cấp, do giảm hấp thu hay do tăng thải qua thận), do thuốc,…

- Nguyên nhân còi xương thường gặp nhất là do thiếu vitamin D.

- Hai nguồn vitamin D chính là D3 (Cholecalciferol) được tổng hợp tại da dưới tác động của tia cực tím và D2 (Ergocalciferol) từ thực phẩm.

- Yếu tố thuận lợi của còi xương thiếu vitamin D:

+ Trẻ nhỏ (thiếu cung cấp, nhu cầu cao)
+ Trẻ sanh non, đa thai
+ Trẻ da màu

DẤU HIỆU LÂM SÀNG TRẺ CÒI XƯƠNG

1. Bệnh sử:biểu hiện hạ calci máu như khóc đêm, mồ hôi trộm, chậm mọc răng, thóp rộng, chậm đóng, rụng tóc, spasmophilie (trẻ nhỏ < 6 tháng)

2. Trẻ còi xương do thiếu Vitamin D có triệu chứng gì ?

- Tổng quát: khó nuốt, giảm thính lực, bụng ỏng, gãy xương, giảm trương lực cơ, thiếu máu (các thể nặng), nhiễm trùng hô hấp, giãn phế quản.
- Đầu: mềm xương sọ, thóp lớn, chậm đóng, chậm mọc răng, dính liền sớm khớp sọ.
- Ngực: ngực gồ, rãnh Harrison, xương ức nhô, chuỗi hạt sườn, vòng cổ tay, chân,
- Lưng: gù, vẹo, uỡn cột sống.
- Chi: lớn cổ tay, chân, vẹo ngoài hoặc trong của chi, tật đùi cong vào, đau chân.
- Triệu chứng hạ calci máu: tetani, co giật, co thắt do mềm sụn thanh quản, nghiệm pháp Spasme du Sanglot.

3. Thể lâm sàng

- Thể cổ điển: > 6 tháng, triệu chứng hạ calci, biến dạng xương, thiếu máu, giảm trương lực cơ.
- Còi xương sớm: < 6 tháng, thường gặp 2 tuần sau sanh, triệu chứng spasmophilie (ngủ giật mình, thở rít mềm sụn thanh quản,…), biến dạng xương sọ.
- Còi xương bào thai: thường gặp mẹ đa thai, ít tiếp xúc ánh sáng mặt trời. Triệu chứng: thóp rộng 4-5 cm đường kính, đường liên thóp rộng, dấu Cranio - Tabes, hạ calci máu.

CÁC XÉT NGHIỆM CHẨN ĐOÁN CÒI XƯƠNG

- X-quang hệ xương có bất thường

 + Khoét xương
 + Chuỗi hạt sườn
 + Điểm cốt hóa chậm so với tuổi

- Sinh hóa máu: tăng phosphatase alkaline, PTH; giảm P, 25-OH D.

CHẨN ĐOÁN BỆNH CÒI XƯƠNG DO THIẾU VITAMIN D NHƯ THẾ NÀO?

1. Tiêu chuẩn chẩn đoán

- Tiền sử thiếu cung cấp vitamin D, yếu tố nguy cơ giảm tổng hơp dưới da
- Biến dạng xương ở trẻ nhỏ, mền xương ở trẻ lớn
- X-quang hệ xương có bất thường
- Sinh hóa máu

2. Chẩn đoán phân biệt

- Bệnh thận: bệnh ống thận mạn, loạn dưỡng xương do thiểu năng cầu thận
- Bệnh tiêu hóa: bệnh gan - ruột (viêm ruột mạn, dò mật), kém hấp thu
- Dùng thuốc chống động kinh kéo dài (dẫn xuất gordesalin)
- Bệnh xương hiếm gặp: tạo xương bất toàn, loạn dưỡng sụn xương, mềm xương bẩm sinh.

BỆNH CÒI XƯƠNG CÓ CHỮA ĐƯỢC KHÔNG?

- Muốn chữa bệnh còi xương ở trẻ, các bậc cha mẹ cần nhận diện rõ nguyên nhân dẫn đến còi xương để áp dụng phương pháp điều trị phù hợp.
- Đối với trẻ bị còi xương suy dinh dưỡng: cần bổ sung Canxi dạng nano, Vitamin D3 và MK7. Vì canxi rất cần cho xương phát triển, Vitamin D3 giúp đưa canxi từ ruột vào đến máu và MK7 sẽ tiếp tục nhiệm vụ đưa canxi từ máu vào xương, giúp xương chắc khỏe, dẻo dai hơn.
- Tình trạng còi xương được điều trị triệt để trong giai đoạn trẻ đang lớn thì những biến dạng xương sẽ được cải thiện và có thể hết. Ngược lại, nếu không được điều trị trong giai đoạn này thì những biến dạng xương này sẽ tồn tại vĩnh viễn.

TRẺ BỆNH CÒI XƯƠNG UỐNG THUỐC GÌ ?

- Trường hợp trẻ bị còi xương do rối loạn chuyển hoá: Để chữa bệnh còi xương cho bé thuộc trường hợp này, cần ngăn chặn biến chứng giảm canxi và phốt pho máu bằng cách bổ sung canxi, phốt pho và vitamin D dạng hoạt động (Calcitriol) liều cao. Những rối loạn máu thường được cải thiện sau một tuần điều trị bằng bổ sung vitamin D và canxi mặc dù cần phải điều trị kéo dài hơn nữa việc bổ sung vitamin D và canxi.
- Vitamin D cần bổ sung là vitamin D2 (ezgocalciferol), D3 (cholecalciferol): 2000-4000UI/ngày x 4-6 tuần. Sau đó nên tiếp tục dùng liều dự phòng. Khi có bệnh cấp tính hoặc có nhiễm khuẩn cấp (viêm phổi, tiêu chảy) có thể dùng 10.000UI/ngày trong vòng 10 ngày. Tuy nhiên, trong quá trình điều trị cần chú ý phát hiện các dấu hiệu ngộ độc vitamin D.
- Chữa bệnh còi xương ở trẻ bằng phương pháp điều trị phối hợp: Cấn bổ sung thêm dinh dưỡng và các vitamin vào chế độ ăn uống hàng ngày của trẻ, đặc biệt là dầu, mỡ nhằm tăng khả năng hấp thụ vitamin D. Cung cấp muối Ca 500mg/ngày với trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ, 1-2 g/ngày với trẻ lớn.
- Một cách chữa bệnh còi xương cho trẻ em đơn giản và rất hiệu quả là cho bé tắm nắng hàng ngày. Hãy để chân, tay, lưng, bụng trẻ lộ ra ngoài từ 10-15 phút vào buổi sáng (trước 9h).
Vào mùa đông, khi không có ánh nắng thì nên cho trẻ đi tắm điện ở khoa vật lý trị liệu pháp tại các bệnh viện. Dưới da có sẵn các tiền Vitamin D là 7 dehydrocholesterol, dưới tác dụng của tia tử ngoại từ ánh nắng mặt trời, các tiền vitamin D sẽ được hoạt hóa và chuyển thành vitamin D.
- Vitamin D có tác dụng điều hòa chuyển hóa và hấp thụ canxi, phôt pho. Ánh sáng mặt trời cần được chiếu trực tiếp lên da mới có tác dụng, nếu chỉ qua lớp vải che chắn tác dụng sẽ ít hơn.
- Bên cạnh đó, cha mẹ có thể chữa bệnh còi xương ở trẻ em bằng các phương thuốc đông y đơn giản như mật ong, trứng gà, vỏ quýt, xương động vật….

TRẺ BỊ BỆNH CÒI XƯƠNG CÓ NGUY HIỂM KHÔNG?

- Trẻ bị còi xương nếu không được điều trị kịp thời sẽ có nguy cơ gặp biến chứng như thiếu máu và hay bị viêm phổi, ảnh hưởng xấu đến sức khỏe bình thường của trẻ trong quá trình phát triển sau này. Đặc biệt là các biến chứng của xương làm giảm chiều cao, hạn chế chức năng hô hấp, thay đổi dáng đi khi trưởng thành.
- Vì vậy, cha mẹ cần sớm phát hiện và có phương pháp điều trị bệnh còi xương cho trẻ để trẻ luôn khỏe mạnh và có chiều cao lý tưởng trong tương lai.

TRẺ CÒI XƯƠNG NÊN ĂN GÌ?

- Cho trẻ bú bằng sữa mẹ. Sữa mẹ vẫn là tốt nhất cho cơ thể trẻ, vì vậy nên dùng sữa mẹ, không nên quan niệm sữa ngoài mới tốt, đắt tiền mới tốt. Nên cho trẻ bú mẹ hoàn toàn trong 6 tháng và tiếp tục bú đến 2 tuổi, nếu mẹ thiếu hoặc mất sữa thì phải được bổ sung sữa bột công thức theo tháng tuổi. Canxi trong sữa dễ hấp thu hơn trong các loại thực phẩm khác. Thực tế chỉ có sữa mẹ là cung cấp đầy đủ các chất và kháng thể, hệ miễn dịch cho trẻ. Đối với trẻ lớn nên chọn các loại sữa ngoài đảm bảo tiêu chuẩn và cung cấp nhiều canxi cho trẻ.

bu-sua-me-(1).jpg

- Ngay từ những tuần đầu sau sinh nên cho trẻ ra tắm nắng từ 10-15 phút trước 9 h sáng, mùa đông có thể tắm muộn hơn một chút. Trường hợp thời tiết lạnh, không có ánh nắng có thể bổ sung dự phòng vitamin D, MK7 hàng ngày cho trẻ. Với trẻ trên 6 tháng, bên cạnh việc tắm nắng hàng ngày và lựa chọn sữa cho bé , thì các mẹ cần cho bé ăn bổ sung những thức ăn giàu canxi và các khoáng chất: cũng chính là các thức ăn có nguồn gốc động vật, giàu chất đạm: trứng, sữa, thủy sản, thịt… đặc biệt các loại thức ăn có chứa nhiều kẽm như: thịt gà, thịt cóc, con hàu… vì thiếu kẽm là một trong những nguyên nhân gây còi xương và chậm phát triển chiều cao ở trẻ em. Ưu tiên các thức ăn chứa nhiều chất đạm: thịt, cá, tôm, cua, trứng, sữa. Cần xóa bỏ quan niệm cho trẻ ăn xương ống, xương chân gà sẽ chống được còi xương.
- Bổ sung vitamin D từ dầu mỡ: Không được quan niệm dầu mỡ không tốt cho trẻ nên không cho vào khẩu phần ăn của trẻ, vì  là loại tan trong dầu, nếu chế độ ăn thiếu dầu mỡ thì dù có được uống vitamin D trẻ cũng không hấp thu được nên vẫn bị còi xương. Chế độ ăn của trẻ cần có lượng dầu mỡ nhất định, nhưng cũng không nên quá nhiều vì nó dễ gây các bệnh khác, nên chọn các loại dầu mỡ làm từ thực vật.

bo-sung-thuc-pham-giau-vitamin-D-cho-tre-coi-xuong.jpg

- Chế độ ăn phải phù hợp với lứa tuổi của trẻ, cung cấp đầy đủ năng lượng và dưỡng chất cho trẻ, không được để trẻ đói, trẻ bỏ bữa.
- Rau xanh và hoa quả là thực phẩm không thể thiếu trong mỗi bữa ăn của trẻ. Ăn nhiều rau xanh quả chín, cũng giúp trẻ phát triển chiều cao vì rau quả cung cấp nhiều vi chất dinh dưỡng, hơn nữa lại phòng ngừa táo bón giúp trẻ hấp thu tốt các vi chất như: canxi, sắt, kẽm…

rau-xanh-cho-tre-coi-xuong.jpg