Mạt chược là một trong những trò chơi truyền thống lâu đời và có sức ảnh hưởng sâu rộng trong văn hóa giải trí của Trung Quốc, đồng thời cũng rất quen thuộc với cộng đồng người Việt yêu thích các trò chơi trí tuệ. Không chỉ đơn thuần là một trò chơi bài mang tính giải trí, mạt chược còn đòi hỏi tư duy logic, khả năng ghi nhớ, chiến thuật và sự kiên nhẫn. Trải qua nhiều thế kỷ phát triển, mạt chược ngày nay vẫn giữ nguyên giá trị cốt lõi, đồng thời được chuẩn hóa hơn về luật chơi để phù hợp với nhịp sống hiện đại. Trong bài viết này, chúng ta sẽ cùng tìm hiểu đầy đủ và chi tiết cách đánh mạt chược theo lối phổ biến hiện nay, tập trung vào cách đánh căn bản kiểu Hồng Kông.
Khái niệm và nguồn gốc của Mạt Chược
Theo nguồn trích dẫn từ sc88e.net, Mạt chược là từ Hán Việt kép, trong đó “mạt” và “chước” đều mang nghĩa liên quan đến chim sẻ. Trong bộ bài mạt chược, quân Nhất Sách thường được khắc họa hình chim sẻ, thể hiện ý nghĩa nguyên thủy của tên gọi. Trò chơi này được cho là xuất hiện vào khoảng giữa thế kỷ XIX tại Trung Quốc, với nhiều giả thuyết cho rằng nó được sáng tạo bởi một tầng lớp quý tộc ở Thượng Hải.
Ban đầu, các quân mạt chược được làm bằng giấy hoặc gỗ, về sau phát triển thành sừng, ngà, và hiện nay phổ biến nhất là nhựa cao cấp. Mạt chược nhanh chóng lan rộng khắp Trung Hoa và các nước châu Á, mỗi khu vực lại có sự điều chỉnh nhất định về luật chơi, số quân và cách tính điểm. Tuy nhiên, về cơ bản, mục tiêu của trò chơi vẫn không thay đổi.
Bàn chơi và dụng cụ trong Mạt Chược
Bàn chơi mạt chược truyền thống có hình vuông, mặt phẳng, được thiết kế để việc xoa bài và di chuyển quân cờ diễn ra thuận lợi. Bàn của người Hoa thường đơn giản, mỗi cạnh khoảng 80cm, trong khi bàn mạt chược của người Việt được cải tiến với gờ bao xung quanh, mặt bàn phủ nỉ hoặc mica trơn, giúp quân bài không bị trượt ra ngoài.
Để tăng độ trơn láng khi sử dụng lâu ngày, người chơi thường rắc một lớp phấn mỏng lên mặt bàn. Điều này giúp việc xoa bài nhanh, đều và hạn chế tiếng ồn trong quá trình chơi.
Cấu tạo bộ bài Mạt Chược chuẩn
Một bộ bài mạt chược tiêu chuẩn hiện nay gồm tổng cộng 160 quân, được chia thành nhiều nhóm khác nhau, mỗi nhóm có chức năng và vai trò riêng trong ván chơi.
Bộ Bài Nạc
Theo nguồn tham khảo từ những người tham gia Bắn Cá sc88, bài nạc gồm ba hàng chính là Sách, Vạn và Văn, mỗi hàng có các quân từ 1 đến 9, mỗi loại có 4 quân giống nhau.
Hàng Sách (Sọc)
Hàng Sách có ký hiệu là các sọc màu xanh lam. Quân Nhất Sách được khắc hình chim sẻ, mang ý nghĩa biểu trưng cho toàn bộ trò chơi.
Hàng Vạn
Hàng Vạn có chữ “Vạn” màu đỏ ở dưới và chữ số Hán từ Nhất đến Cửu ở trên. Đây là nhóm bài rất quan trọng trong việc tạo phu.
Hàng Văn
Hàng Văn được ký hiệu bằng các hình tròn, tượng trưng cho tiền xu cổ, gồm 36 quân tương tự hai hàng còn lại.
Bộ Tài Phao (Gió Và Rồng)
Bộ Tài Phao gồm bốn gió Đông, Nam, Tây, Bắc và ba quân rồng Trung, Phát, Bạch. Mỗi loại có 4 quân, tổng cộng 28 quân.
Bộ Hoa Và Bốn Mùa
Bộ Hoa gồm Mai, Lan, Cúc, Trúc; bộ Bốn Mùa gồm Xuân, Hạ, Thu, Đông. Các quân này thường dùng để cộng điểm và không tạo phu thông thường.
Bộ Khung
Bộ Khung gồm Khung Xanh và Khung Đỏ, có vai trò thay thế các quân khác trong những trường hợp đặc biệt, giúp tăng tính linh hoạt và chiến thuật cho ván chơi.
Mục tiêu và cách ù trong Mạt Chược
Mục tiêu của người chơi là Ù, hay còn gọi là Tới. Một bài Ù hợp lệ gồm 14 quân, được chia thành 4 phu và 1 cặp mắt. Mỗi phu gồm 3 quân, có thể là phỗng (ba quân giống nhau) hoặc phình (ba quân liên tiếp cùng hàng).
Luật chơi cơ bản và thứ tự ưu tiên
Mạt chược thường chơi từ 4 đến 6 người. Nếu đủ 4 người, mỗi người đảm nhận một cửa Đông, Nam, Tây, Bắc. Người cửa Đông là nhà cái và đánh trước. Thứ tự ưu tiên khi ăn quân được xác định rõ ràng: ưu tiên Ù trước, sau đó đến phỗng hoặc chiếu, cuối cùng mới là ăn xuyên.
Các kiểu ù phổ biến trong Mạt chược
- Ù muỗi: Dạng ù cơ bản nhất, không có phán.
- Ù phình: Bốn phu đều là phình.
- Ù tui tui: Bốn phu toàn phỗng.
- Mún cun: Toàn bộ 14 quân cùng một hàng.
- Toàn chữ: Chỉ gồm quân gió và rồng.
- Thập Tam Thái Bảo: Bài đặc biệt gồm các quân nhất, cửu và tài phao.
- Đại Tứ Hí: Bốn phu phỗng Đông Nam Tây Bắc.
Phán và cách tính điểm
Phán là đơn vị dùng để tính điểm trong mạt chược. Số phán càng cao thì giá trị ván ù càng lớn. Tùy theo kiểu bài và tình huống ù, số phán có thể dao động từ 0 đến trên 30 phán.
Các luật phạt cần lưu ý
- Ù nhầm: Bị phạt nặng và phải chung tiền cả bàn.
- Chín quân báo: Không báo sẽ bị phạt nếu vi phạm.
- Ù chạy: Ù sai luật sẽ bị hủy kết quả.
Mạt chược không chỉ là một trò chơi giải trí mà còn là nét đẹp văn hóa mang tính truyền thống, thể hiện sự tinh tế trong tư duy và chiến thuật. Việc hiểu rõ cách đánh Mạt Chược, cấu trúc bộ bài và các kiểu ù sẽ giúp người chơi nâng cao trình độ, đồng thời tận hưởng trọn vẹn giá trị của trò chơi này. Với sự phổ biến ngày càng rộng, mạt chược vẫn giữ được sức hút bền bỉ và xứng đáng là một trong những trò chơi trí tuệ kinh điển nhất châu Á.
